Sevimli ailə üzvünün itkisi ailəsi üzvləri üçün çətin bir vəziyyət və ciddi bir sınaqdır. Bununla yanaşı, ölmüş şəxsin əmlakın bölünməsi məsələsi də ortaya çıxır. Azərbaycanda vərəsəlik hüququn rəsmiləşdirilməsi prosesi mürəkkəb və bəzən çaşdırıcı görünə bilər, amma əslində proses daha sadədir. Gəlin daha yaxından nəzər salaq.
Vərəsəlik hüququna kim malikdir?
Azərbaycanda vərəsəlik məsələləri Mülki Məcəllə ilə tənzimlənir.
Qeyd etmək lazımdır ki, miras qalmağın iki yolu var: qanunla və vəsiyyətnamə ilə.
I. Azərbaycan Mülki Məcəlləsinin 1159-cu maddəsinə əsasən, aşağıdakı kateqoriyalı şəxslər qanunla vərəsəlik hüququna malikdirlər:
1. I sıra – mərhumun uşaqları, vəsiyyət edənin ölümündən sonra doğulmuş uşaq, həyat yoldaşı və valideynlər (övladlığa götürənlər). Övladlığa götürülmüş uşaqlar və onların uşaqları mərhumun uşaqları ilə bərabər hesab olunurlar.
2. II sıra – mərhumun bacı və qardaşları.
3. III sıra – həm ata, həm də ana tərəfdən babalar və nənələr, həm ata, həm də ana tərəfdən ulu babalar və ulu nənələr.
4. IV sıra – həm ata, həm də ana tərəfdən əmilər və xalalar.
5. V xətt: əmi və xala uşaqları (həm ata, həm də ana tərəfindən); əgər sonuncular artıq həyatda deyilsə, onların payı övladları tərəfindən miras qalır.
2. Vəsiyyətnamə üzrə vərəsəlik hüququ
Vəsiyyətnamə verənin əmlakını həm varislər, həm də kənar şəxslər daxil olmaqla bir və ya daha çox şəxsə vəsiyyət etmək hüququ var. Vəsiyyətnamədə vəsiyyətnamə verən kimin nə alacağını, nə qədər və ya kimin nə alacağını göstərə bilər; əks halda miras bərabər bölünür.
Vəsiyyətnamədən asılı olmayaraq, vəsiyyətnamə verənin uşaqları, valideynləri və həyat yoldaşı mirasda məcburi paya malikdirlər. Bu pay qanuni miras üzrə alacaqları payın yarısı olmalıdır.
Vəsiyyətnamədə göstərilməyən miras da qanuna uyğun olaraq bölünür.
Vərəsəliyin qəbul edilməsi
Mirasın açılması vəsiyyət edənin ölüm günü və ya məhkəmənin şəxsin ölmüş elan edilməsi barədə qərar çıxardığı gün hesab olunur. Vərəsə mirası qəbul etmək şəxsin ölməsindən 3 ay müddəti ərzində notariat ofisinə yaxınlaşmalıdır.
Azərbaycanda əmlakı mirası qəbul etmək üçün aşağıdakı sənədlər şəxsən və ya səlahiyyətli nümayəndə vasitəsilə mərhumun qeydiyyat ünvanındakı notariat kontoruna təqdim edilməlidir:
1. Vəsiyyət edənin ölüm haqqında şəhadətnaməsi;
2. Mərhumun son yaşayış yerindən şəhadətnamə;
3. Vəsiyyət edənin doğum haqqında şəhadətnaməsi;
4. Vəsiyyət edənin valideynlərinin ölüm haqqında şəhadətnamələri;
5. Vəsiyyət edənin nikah haqqında şəhadətnaməsi (əgər varsa);
6. Vəsiyyət edənin uşaqlarının doğum haqqında şəhadətnamələri;
7. Miras əmlakı üçün sənədlər və Forma 1 (Daşınmaz Əmlak Xidməti tərəfindən verilir);
8. Vərəsənin şəxsiyyət vəsiqəsi.
Kimlər miras ala bilməz?
Aşağıdakı şəxslər vərəsəlik hüququna malik deyillər:
1. Layiqsiz varis vəsiyyət edənin son vəsiyyətinin icrasına qəsdən mane olan və ya vəsiyyət edənin son vəsiyyətinə zidd olaraq qəsdən cinayət və ya digər əxlaqsız hərəkət edən şəxsdir. Layiqsiz varisin bağışlanmasına da icazə verilir.
2. Boşanmış həyat yoldaşları.
3. Valideynlik hüquqlarından məhrum edilmiş və mirasın qəbul edildiyi tarixə qədər bu hüquqları bərpa etməyən valideynlər.
4. Ayrılma (nikahın faktiki pozulması) – əgər həyat yoldaşlarının mirasın açılmasından ən azı 3 il əvvəl ayrı yaşadıqları təsdiqlənərsə.
5. Azərbaycan Mülki Məcəlləsinin 1114-cü maddəsinə əsasən, miras hüququndan məhrum edilmiş şəxsin payı miras hüququ olan qalan varislərə keçir və onlar arasında mütənasib şəkildə bölünür.
Tez-tez verilən suallar
Xaricdə olarkən mirasın qeydiyyatı mümkündürmü?
Bəli, bunun üçün Azərbaycandakı nümayəndəyə etibarnamə verməlisiniz.
Vərəsələrdən biri payından imtina edərsə, mirası necə bölüşdürə bilərəm?
İmtina notarius tərəfindən yazılı şəkildə rəsmiləşdirilməlidir. İmtina edilən varisin payı eyni sıradakı qalan varislərə keçir.
Azərbaycanda miras alınarkən hansı rüsumlar ödənilməlidir?
Qanuni varislər tərəfindən miras hüququnun əldə edilməsi üçün dövlət rüsumu 25 manat, vəsiyyətnamə üzrə varislər üçün isə 50 manatdır.
Vəsiyyətnaməyə mübahisələndirilə bilərmi?
Vəsiyyətnamənin məcburi şəkildə, əmək qabiliyyətinin itirilməsi zamanı tərtib edildiyinə və ya saxtalaşdırıldığına inanmaq üçün əsas varsa, məhkəmədə etiraz edilə bilər.
Mirasın yalnız bir hissəsi qəbul edilə bilərmi?
Xeyr, miras ya tam qəbul edilir, ya da tamamilə rədd edilir.
EMZE sizə necə kömək edə bilər?
Hüquqşünas olaraq, müştəri və etibar edən şəxslərə vərəsəlik hüquqların qəbul olunması, daha sonra əmlak hüquqların rəsmiləşdirilməsi, habelə hüquq və mənafelərinin dövlət orqanlarında təmsili üzrə yardım göstərirəm.
Vərəsəlik üzrə bütün xidmətlərim ilə “Xidmətlər” bölümünə keçərək tanış ola bilərsiniz.
Vərəsəlik üzrə hüquqşünas axtarışındasınız? İndi hər şey daha asandır. Sadəcə Emilə Zəng Elə!
#vərəsəlik #qəbul etmək #miras #vəsiyyətnamə #qanun #sənədlər #müddətlər #vərəsə #imtina #ASAN #Azərbaycan #EMZE #Law #hüquqşünas