Hərbi xidmətdən möhlət hüququ. Kim yararlana bilər?

Emil Xudiyev (Hüquqşünas)
21.08.2025
08:30
No Comments

Hər bir kişinin həyatında elə bir məqam gəlir ki, onu məcburi hərbi xidmətə çağırırlar. Azərbaycan Respublikasında hərbi xidmət 18 yaşdan 30 yaşadək bütün kişilər üçün məcburidir. Lakin müxtəlif səbəblərə görə hər bir vətəndaş dərhal xidmətə yollana bilmir.
Azərbaycan qanunvericiliyinə əsasən, müəyyən kateqoriyadan olan vətəndaşlara hərbi xidmətdən möhlət hüququ verilir. Bu, həm təhsil, həm ailə vəziyyəti, həm də sağlamlıqla bağlı halları əhatə edə bilər. Qanunvericilik aktlarında möhlət verilməsi üçün əsaslar dəqiq şəkildə müəyyən olunmuşdur.
Bəs kimlər hərbi xidmətdən möhlət almaq hüququna malikdir?

Səhhətində problemləri olan şəxslər

“Hərbi vəzifə və hərbi xidmət haqqında” Qanunun 20-ci maddəsinə əsasən, əgər çağırışçı səhhətinə görə müvəqqəti olaraq orduda xidmət edə bilmirsə, ona hərbi xidmətdən möhlət verilir. Bu möhlət ümumilikdə 3 ilə qədər ola bilər, lakin hər dəfə maksimum 1 il müddətinə təyin olunur.
3 il başa çatdıqdan sonra, vətəndaşın səhhətindən asılı olaraq aşağıdakı qərarlardan biri qəbul edilir:

Orduda xidmətə yararlı olduğu halda – orduya çağırılır;
Tamamilə yararsız sayılır – həm sülh dövründə, həm də müharibə dövründə;
Sülh dövründə yararsız, lakin müharibə dövründə xidmətə yararlı hesab olunur və ehtiyata buraxılır.

Əgər çağırışçıya səhhətinə görə möhlət verilibsə, möhlət müddəti bitdikdən sonra hər 3 ildən bir 30 yaşına qədər tibbi müayinədən keçməlidirlər. Əgər tibbi müayinənin nəticəsinə əsasən vətəndaş sülh dövründə hərbi xidmətə yararlı hesab olunarsa, o zaman orduda xidmətə çağırıla bilər.

Ailə vəziyyəti ilə bağlı möhlət hüququ olan vətəndaşlar

“H ərbi vəzifə və hərbi xidmət haqqında” Qanunun 19-cu maddəsinə əsasən, çağırışçılara ailə vəziyyəti ilə bağlı hərbi xidmətdən möhlət hüququ verilə bilər. Bu möhlət yalnız o hallarda tətbiq olunur ki, çağırışçının yaxın ailə üzvləri onun birbaşa himayəsində olsun.
Qanunvericiliyə görə, aşağıdakı hallarda möhlət verilir:

Əgər çağırışçının valideynləri 81–100% orqanizmin funksiyalarının pozulması ilə əlilliyi olan şəxslərdirsə və onların başqa övladları yoxdursa;
Çağırışçının 81–100% əlilliyi olan həyat yoldaşı varsa;
Çağırışçının 3 və daha çox övladı varsa;
Çağırışçının 18 yaşına çatmamış qardaşı və ya bacısı varsa (və ya 81–100% əlilliyi olan qardaş/bacı mövcuddursa) və ailədə onlara baxa biləcək başqa şəxs yoxdursa;
Çağırışçı 8 yaşınadək 3 və daha çox uşağın yeganə qəyyumu olduqda.

Möhlət hüququnun müddəti – 30 yaşa qədər qüvvədə ola bilər. Əgər çağırışçı bu yaş həddinə qədər möhlət hüququnu itirməzsə, o zaman qanunvericiliyə əsasən sülh dövründə müddətli həqiqi hərbi xidmətdən azad edilir və ehtiyata buraxılır.

Təhsil müəssisələrində təhsil alan şəxslər

Azərbaycanda hərbi xidmətdən möhlət almağın ən geniş yayılmış səbəblərindən biri – təhsil ilə bağlı möhlətdir.
“H ərbi vəzifə və hərbi xidmət haqqında” Qanunun 21-ci maddəsinə əsasən, təhsil müəssisələrində oxuyan tələbələrə təhsillərini davam etdirmək üçün möhlət hüququ verilir. Möhlət hər bir təhsil pilləsi üzrə yalnız bir dəfə tətbiq olunur.

Möhlət hüququ aşağıdakı təhsil səviyyələrinə görə verilir:

Məktəbdə təhsil alanlara – 20 yaşına qədər;
Peşə məktəblərində oxuyanlara – 20 yaşına qədər (əgər tam orta təhsil almadan qəbul olunublarsa);
Texnikumlarda oxuyanlara – 21 yaşına qədər (əgər tam orta təhsil almadan qəbul olunublarsa);
Universitet (bakalavr pilləsi) tələbələrinə – 24 yaşına qədər;
Magistratura tələbələrinə – 26 yaşına qədər;
Doktorantura tələbələrinə – təhsil müddəti bitənədək.

Lakin qanunvericilikdə müəyyən istisnalar da nəzərdə tutulub:

Əgər tələbə təhsilini təsdiqləyən rəsmi sənədləri hərbi komissarlığa təqdim etməzsə, hərbi xidmətə çağırılır;
Tələbə təhsilini dayandırıb 6 ay ərzində bərpa etməzsə, möhlət hüququnu itirir və xidmətə çağırılır;
Akademik məzuniyyət müddəti möhlət müddətinə daxil edilmir;
Beynəlxalq proqramlar üzrə təhsil alan tələbələr təhsillərini bitirənədək möhlət hüququna malikdirlər;
Möhlət almış tələbə 30 yaşına qədər xidmətə çağırıla bilər.

Bundan əlavə, qanunvericiliyə əsasən tələbələrə imtiyazlı dövr – 3 ay vaxt verilir ki, onlar təhsil səviyyəsini başa vurduqdan sonra növbəti ali məktəbə qəbul imtahanlarını versinlər.

Möhlət hüququ üçün hara müraciət etmək lazımdır?

Möhlət almaq üçün vətəndaş müvafiq sənədləri ilə birlikdə qeydiyyatda olduğu rayon üzrə hərbi komissarlığa müraciət etməlidir. Buraya təhsil haqqında arayış, tibbi rəy, ailə vəziyyətini təsdiq edən sənədlər və digər hüquqi əsasları sübut edən rəsmi sənədlər daxil ola bilər.

Nəticə etibarilə, Azərbaycanda hərbi xidmətdən möhlət hüququ qanunla tənzimlənir və bu hüquqdan istifadə etmək istəyən hər bir vətəndaş vaxtında və düzgün sənədlərlə müraciət etməlidir.

Tez-tez verilən suallar

Kollecdə oxuyuram, hərbi xidmətdən möhlət ala bilərəmmi?

Bəli, yalnız tam orta təhsil olmadan (yəni 9-cu sinifdən sonra qəbul olunmusunuzsa) möhlət hüququ verilir.

Təhsilə görə möhlət almışamsa, universiteti bitirdikdən sonra məni hərbi xidmətə çağıracaqlarmı?

Bəli, təhsil başa çatdıqdan sonra çağırışçı hərbi xidmətə çağırılır, əgər möhlət üçün başqa qanuni əsaslar yaranmayıbsa.

Möhləti neçə dəfə uzatmaq olar?

Təhsilə görə möhlət hər il

Uşağım olduğu halda möhlət hüququ ala bilərəmmi?
Xeyr, yalnız uşağın əlilliyi olduğu halda möhlət hüququ mümkündür. Sadəcə uşaq sahibi olmaq möhlət üçün əsas deyil.

Ailə vəziyyəti ilə bağlı möhlət almaq üçün hansı sənədlər tələb olunur?
Doğum şəhadətnamələri, ailə tərkibi haqqında arayış, əlilliyi təsdiq edən sənədlər (əgər tətbiq olunursa).

Psixoloji problemlərə görə möhlət verilir?
Bu məsələ tibbi komissiyanın rəyinə əsasən fərdi qaydada həll olunur.

İşəgötürən işçisinə möhlət hüququ verə bilərmi?
Xeyr, əmək münasibətləri möhlət üçün əsas deyil və işəgötürən tərəfindən möhlət rəsmiləşdirilə bilməz.

Хочешь, я оформлю всё это вместе с предыдущими текстами как единый SEO-гид в формате “Часто задаваемые вопросы об отсрочке от армии в Азербайджане”?

əsasında uzadılır.

Uşağım olduğu halda möhlət hüququ ala bilərəmmi?

Xeyr, yalnız uşağın əlilliyi olduğu halda möhlət hüququ mümkündür. Sadəcə uşaq sahibi olmaq möhlət üçün əsas deyil.

Ailə vəziyyəti ilə bağlı möhlət almaq üçün hansı sənədlər tələb olunur?

Doğum şəhadətnamələri, ailə tərkibi haqqında arayış, əlilliyi təsdiq edən sənədlər (əgər tətbiq olunursa).

Psixoloji problemlərə görə möhlət verilir?

Bu məsələ tibbi komissiyanın rəyinə əsasən fərdi qaydada həll olunur.

İşəgötürən işçisinə möhlət hüququ verə bilərmi?

Xeyr, əmək münasibətləri möhlət üçün əsas deyil və işəgötürən tərəfindən möhlət rəsmiləşdirilə bilməz.

EMZE sizə necə kömək edə bilər?

Əgər siz qanunda göstərilən kateqoriyalardan birinə aid olursunuzsa, zamanında tələb olunan sənədləri təqdim etməyi və müddətləri izləməyi unutmayın, əks halda möhlət hüququnuzu itirə bilərsiniz.
Necə düzgün hərəkət etməyi bilmirsiniz? Bu problem deyil!
Mən sizə hər zaman hərbi xidmət və hərbi hüquq məsələləri üzrə peşəkar hüquqi yardım göstərməyə, eləcə də Azərbaycan Respublikasında hərbi mükəlləfiyyətlə bağlı hüquqi məsləhətlər verməyə hazıram.
Artıq hüquqşünas axtarmaq ehtiyac qalmır, sadəcə Emilə Zəng Elə!